Eshâb-ı kirâmdan sonra gelen müctehidlerin en büyüğü, imâm-ı a’zam Ebû
Hanîfedir. Bu büyük imâm, her hareketinde, vera’ ve takvâ üzere idi.
Her işinde Peygamber Efendimize tam ma’nâsı ile tâbi’ idi. İctihâd ve
istinbâtda, öyle yüksek bir dereceye ulaşmışdı ki, buraya kimse
varamadı.
Kendisinden dahâ önceleri, dahâ âlim ve dahâ yüksek kimseler geldi
ise de, onların zamanında sapıtmalar yayılmamış olduğundan, doğruyu
ayıracak mi’yârlar hâzırlamamışlar, diğer daha kıymetli işlerle
uğraşmışlardır.
İmâm-ı Şâfi’î hazretleri, İmâm-ı a’zamın ictihâdının inceliğinden,
az birşey anlıyabildiği içindir ki, “Bütün müctehidler, imâm-ı a’zam
Ebû Hanîfenin çocuklarıdır” demişdir. Îsâ aleyhisselâm, kıyâmete yakın
bir zamanda, gökden inerek, Muhammed aleyhisselâmın dînine göre hareket
edecek ve Kur’ân-ı kerîmden ahkâm çıkaracakdır.
İslâm büyüklerinden imâm-ı Muhammed Pârisâ hazretleri buyuruyor ki,
“Îsâ aleyhisselâm gibi büyük bir Peygamberin, ictihâd ile çıkaracağı
bütün ahkâm, Hanefî mezhebindeki ahkâma benziyecek, ya’nî, İmâm-ı
a’zamın ictihâdına uygun olacakdır”.
Bu da, İmâm-ı a’zamın ictihâdının, ne kadar çok isâbetli ve doğru
olduğunu bildiriyor. Evliyâ, kalb gözleriyle, Hanefî mezhebini, büyük
deniz gibi, diğer mezhebleri, ufak dereler, ırmaklar gibi görmüş
olduklarını söylemişlerdir.
İmâm-ı a’zam Ebû Hanîfe hazretleri, ictihâdında da sünnete tâbi’
olmakta, herkesden ileri gitmiş, Mürsel hadîsleri bile, Müsned hadîsler
gibi, sened olarak almışdır ve Eshâb-ı kirâmın sözlerini, kendi
görüşlerinin, buluşlarının üstünde tutmuşdur.
Onların, Peygamberimizin “sallallahü aleyhi ve sellem” yanında,
sohbetinde bulunmak şerefi ile kazandıkları derecelerin büyüklüğünü,
herkesden dahâ iyi anlamışdır. Diğer hiç bir müctehid böyle
yapamamışdır.
İmâm-ı a’zam için, kendi görüşü ile ahkâm çıkarıp, Kur’ân-ı kerîme
ve hadîs-i şerîflere bağlı kalmamışdır diyenler, yeryüzünde asrlardan
beri ibâdet etmekde olan milyonlarca Müslümanı, yanlış ve uydurma yolda
bulundurmakla ve hattâ Müslümanlıkdan ayrı kalmakla lekelemiş oluyor.
Mehmet Oruç
