Şâh Veliyyullah-ı Dehlevî hazretleri meşhûr “İzâle-tül-hafâ” kitâbında buyuruyor ki:
Müctehid olmak için, fıkh bilgilerinin çoğunun, Kur’ân-ı kerîmden ve
hadîs-i şerîflerden ve icmâ’dan ve kıyâsdan, edille-i tafsîliyyelerini
bilmesi lâzımdır. Her hükmün delîlini bilmelidir. Delîle zann-ı kavî
hâsıl etmelidir.
Müctehid olabilmek için bu beş ilmde mütehassıs olmak şartdır:
İlm-i kitâb-ı kırâet ile ilm-i tefsîr, ilm-i hadîs ki, her hadîsi
senedleri ile bilmesi ve sahîhi, za’îfi hemen tanıması, üçüncüsü, ilm-i
ekâvîl-i selefdir. Yanî her mes’ele için selef-i sâlihînin ne
dediklerini bilmelidir ki, İcmâ’dan dışarıya çıkmasın.Bir mes’ele
üzerinde iki başka kavil olmuş ise, kendisi bir üçüncü yola sapmasın.
Dördüncüsü, ilm-i arabîyyet, ya’nî, lugât, nahv, mantık, beyân,
me’ânî, belâgat ve sâir arabî ilmlerdir. Beşincisi, ilm-i turuk-ı
istinbât ve vücûh-i tatbîk-i beynel-muhtelifeyndir. Böyle derin bir
âlime müctehid denir.
Böyle bir âlim, cüz’î mes’elelerden birinde çok düşünür. Buna
benziyen her hükmü, delîlleri ile birlikde inceler. Muhakkak bilmelidir
ki, Kur’ân-ı kerîmi tefsîr edebilmek için de, bu beş ilmde derin
mütehassıs olmak lâzımdır.
Bunlardan başka, âyet-i kerîmelerin sebeb-i nüzûlünü bildiren
hadîs-i şerîfleri de bilmeli. Selef-i sâlihînin tefsîr için
söylediklerini bilmeli, hâfızası, anlayışı çok kuvvetli olmalı. Âyet-i
kerîmelerin siyâk, sibâk ve tevcihlerini ve benzeri şeyleri iyi
anlamalıdır.”
Mevdûdî ve Seyyid Kutub, Hamîdullah gibi yabancılar ve yerli
müctehid taslakları ictihâd yapmağa ve tefsîr yazmağa kalkışanlar, bu
ilimlerin isimlerini bile bilmezler.
Bugün ictihad etmek istiyenler, bu işte kendilerinin ehil
olmadıklarını biliyorlar aslında. Hal böyle olunca, islâm âlimi maskesi
altında, mezheplere savaş açanların islâmiyyeti içerden yıkmağa
çalışdıkları ortaya çıkmakdadır.
Allahü teâlâ, böyle sinsi islâm düşmanlarına aldanmakdan
Müslümanları muhâfaza buyursun! Kıymetli okuyucularımızın,
mezhebsizlerin yanlış ve çok tehlikeli yazılarına aldanmamaları için,
“ictihâd” ın ne olduğunu bugün için ictihadın mümkün olup olmayacağını
çok iyi bilmesi lazımdır. Bugün ictihadın, mezhebin ne olduğunu,
önemini bilmeyen dinini, imanını muhafaza edemez.
Mehmet Oruç
