İctihad yapabilecek özellikler ve üstünlükler, ancak Eshâb-ı kirâmda ve
sonra, ikiyüz sene içinde yetişen, ba’zı büyüklerde bulunabildi. Daha
sonraları, fikirler, reyler dağılıp, bid’atler çıkıp yayıldı. Böyle
üstün kimseler azala azala, dörtyüz sene sonra, bu şartları hâiz kimse,
ya’nî mutlak müctehid olarak meşhûr olan görülmedi.
Hicretten dörtyüz sene sonra, müctehide ihtiyâc da kalmadı. Çünkü,
Allahü teâlâ ve Onun Resûlü Muhammed aleyhisselâm, kıyâmete kadar hayât
şekillerinde ve fen vâsıtalarında yapılacak değişikliklerin,
yeniliklerin hepsine şâmil olan ahkâmın hepsini bildirdiler.
Müctehidler de, bunların hepsini anlayıp, açıkladılar.
Sonra gelen âlimler, bu ahkâmın, yeni hâdiselere nasıl tatbîk
edileceklerini, tefsîr ve fıkh kitâblarında bildirirler. “Müceddid”
denen bu âlimler kıyâmete kadar mevcûddur. Bunlar da ahkamın yeni
hadiselere nasıl tatbik edileceğini bildirdiler.
“Fen vâsıtaları değişdi. Yeni hâdiselerle karşılaşıyoruz. Din
adamları toplanarak yeni tefsîrler yazılmalı, yeni ictihâdlar
yapılmalıdır” diyerek, nasslara ilâveler, değişiklikler yapmak lâzım
olduğunu savunanların islâm düşmanı oldukları anlaşılır.
İctihadın inceliklerini bilmeyen, bu konuda ehil olmayan, Kur”an-ı
kerimden, Hadis-i şeriflerden hüküm çıkarmaya çalışırsa yanılır;
kendini de başkalarını da helak sürükler. Çünkü, pek çok ayet-i kerime
sonra nesh edildi, hükmü kaldırıldı. Pek çok hükümde içki yasağında
olduğu gibi ayet-i kerimelerde tedricen bildirildi. Bu incelikleri
bilmeyen nasıl hüküm verecek?
İmâm-ı Muhammedin “Siyer-i kebîr” kitâbının tercemesi, seksenikinci
sahîfesinde buyuruyor ki: Cihâd emri yavaş yavaş geldi. İslâmiyyetin
başlangıcında müşriklerle karşılaşmamak, onlardan uzak kalmak, onlara
yumuşak davranmak emir olundu. Sonra, ikinci emir gelerek, kâfirlere
yumuşak ve güzel sözlerle islâmiyyeti bildir! “Ehl-i kitâb” denilen
yahûdîlerle hıristiyanlara yumuşak, güzel karşılık ver denildi. Üçüncü
emir ile harb etmeğe yalnız izin verildi. Dördüncü emir ile kâfirler
size eziyyet verince, onlarla harb ediniz, diyerek, karşı koymak farz
oldu. Medînede islâm devleti teşekkül edince, beşinci olarak, dört
aydan başka zamanlarda harb ediniz emri geldi. Altıncı olarak gelen
âyet-i kerîmede devletin, her zaman harb etmesi emir olundu.”
Bu ve bunun gibi emrin öncesini, safhalarını bilmeyen doğru hüküm verebilirmi?
Mehmet Oruç
