Şimdi dünyanın hiçbir yerinde bir müctehid yoktur. Müctehid, ictihâd
derecesine yükselmiş derin islâm âlimi demektir. Şimdi yeryüzünde hiç
müctehid bulunmadığını kendiliğimizden söylemiyoruz. Bunu bütün
âlimler, Meznehsizlerin yalancı şâhid yapmağa kalkışdığı şâh
Veliyyullah-ı Dehlevî hazretleri de bildiriyor.
Meselâ, İbni Âbidîn, Dürr-ül-muhtârda, Resûlullahın “sallallahü
aleyhi ve sellem” vefâtından dörtyüz sene sonra “Kıyâs” kalmadı. Ya’nî
kıyâs yapan derin âlim kalmadı. Bir işi, başka işe benzeterek hüküm
çıkarabilecek “Mutlak müctehid” kalmadı buyuruyor.
Evet her yüz senede bir ictihâd derecesine yükselmiş olan derin
âlimler, ya’nî müceddidler geleceği hadîs-i şerîfde bildirilmişdir. Bu
müceddidler, “Mezhebde müctehid”dir. Bunlar kıyâslar yapmak, yeni
ictihâdlarda bulunmak vazîfesini üzerine almamışlar, bulundukları
mezhebin imâmlarının ictihâdlarını tâzelendirmeğe, halkı irşâd etmeğe
çalışmışlardır. Yeni ictihâdlara ihtiyâç olmadığını görmüşler, Ehl-i
sünnet bilgilerini kuvvetlendirmeğe ehemmiyyet vermişlerdir. Müctehid
olmıyan her Müslümana “mukallid” denir.
Şimdi yeryüzündeki bütün Müslümanlar, mukallidiz. Bir mukallid, ne
kadar âlim olursa olsun bunun bir iş üzerinde, önce gelmiş
müctehidlerin bildirdiklerinin dışında ayrı bir ictihâdda
bulunamıyacağı, İbni Melekin “rahmetullahi teâlâ aleyh” bildirdiği,
sözbirliğinden de anlaşılmaktadır. “Ümmetim, dalâlet üzerinde
birleşmez” hadîs-i şerîfi, âlimlerin bu sözbirliğinin hidâyet olduğunu,
doğru olduğunu göstermekdedir.
“Şevâhid-ül-hak” diyor ki: “İslâm âlimleri sözbirliği ile
bildiriyorlar ki, hicretin dördüncü asrından sonra, dünyâda, ictihâd
edebilecek âlim hiç kalmadı. Şimdi bütün Müslümanların, bilinen dört
mezhebden birine uymaları lâzımdır.
Çünkü, şimdi, Kur’ân-ı kerîmi ve hadîs-i şerîfi anlayıp bunlardan
ahkâm çıkaracak ilm sâhibi hiç yoktur. Bir mezhebe uyulursa, Kur’ân-ı
kerîme ve Resûlullahın sünnetine uyulmuş olur.
Celâleddîn-i Süyûtî gibi büyük bir âlim müctehid olduğunu
söyleyince, zamânındaki âlimler, buna yazılı birşey sordular: Önceki
âlimler buna iki ayrı cevâb vermişlerdir. İctihâdın en aşağı
derecesinde olan, bunlardan birini seçebilir. Sen de seçip bize yaz
dediler, birini seçmeğe cesâret edemedi. İbni Hacer buyuruyor ki, en
aşağı derecedeki ictihâd işi böyle güç olunca, mutlak müctehid olmanın
imkânsızlığını anlamalıdır.
Mehmet Oruç
