Ehl-i sünnetin reîsi, fıkhın kurucusu, imâm-ı a’zam Ebû Hanîfedir .
Bütün dünyâda tatbîk olunan ahkâm-ı islâmiyyenin dörtde üçü, onundur.
Kalan dörtte birinde de, ortaktır. İslâmiyette ev sâhibi, âile reîsi
odur. Bütün diğer müctehidler, onun çocuklarıdır.
Bir müctehidin çıkardığı ahkâmın hepsine “Mezheb” denir. Ehl-i
sünnetin yüzlerce mezhebinden, bugün dört imâmın mezhebi kitâblara
geçmiş olup, diğerleri kısmen unutulmuşdur.
Bu dört imâmın, Ebû Hanîfe, Mâlik bin Enes Esbahî, Muhammed Şâfi’î,
Ahmed bin Hanbel’dir. Müctehid olmıyanların bütün hareketlerinde ve
ibâdetlerinde, bu dört mezhebden birinde bulunması lâzımdır. Demek ki,
Peygamberimizin yolu, Kur’ân-ı kerîm ile ve hadîs-i şerîfler ile, ya’nî
sünnet ile ve müctehidlerin ictihâdları ile gösterilen yoldur.
Dîn-i islâm, nakil yolu ile bizlere gelmişdir. Nakilde, edille-i
şerriyedir. Bunun dışındaki deliller geçerli değildir. Mesela, tesavvuf
büyüklerinin kalblerine gelen ilhâmlar, keşfler, ahkâm-ı islâmiyye için
sened ve vesîka olamaz. Keşflerin, ilhâmların doğru olup olmadığı,
islâmiyyete uygun olup olmamaları ile anlaşılır.
Tesavvufun, vilâyetin yüksek tabakalarında bulunan Evliyâ da, ilmi
olmıyan, aşağı derecelerdeki Müslümanlar gibi, bir müctehide tâbi’
olmak mecbûriyyetindedir. Bistâmî, Cüneyd, Celâleddîn-i Rûmî ve
Muhyiddîn-i Arabî hazretleri gibi Evliyâ, herkes gibi, bir mezhebe
tâbi’ olarak yükselmişlerdir.
Ahkâm-ı islâmiyyeye yapışmak, bir ağaç dikmek gibidir. Evliyâya
hâsıl olan ilimler, ma’rifetler, keşfler, tecellîler, aşk-ı ilâhî ve
muhabbet-i zâtiyye, bu ağacın meyveleri gibidir. Evet, ağaç dikmekden
maksad, meyve elde etmektir. Fakat, meyve kazanmak için, ağaç dikmek
şarttır. Ya’nî, îmân olmazsa ve ahkâm-ı islâmiyye yapılmazsa, tesavvuf
ve evliyâlık hâsıl olamaz. Böyle iddi’âda bulunanlar, zındıkdır,
dinsizdir. Böyle kimselerden, arslandan kaçmakdan dahâ çok kaçmalıdır.
Arslan, insanın yalnız canını alır. Bunlar ise, dînini ve îmânını alır.
İmâm-ı Mâlik hazretleri, “Fıkh öğrenmeyip, tesavvuf ile uğraşan,
dinden çıkar, zındık olur. Fıkh öğrenip tesavvufdan haberi olmıyan
bid’at sâhibi, ya’nî sapık olur. Her ikisini edinen, hakîkate varır”
buyurdu. Tesavvuf büyüklerinin hepsi bir fıkh âliminin mezhebinde idi.
Mesela, Abdülkâdir-i Geylânî, hanbelî idi. İmâm-ı Rabbânî hanefî idi.
Mehmet Oruç
