Sahâbe-i kiram birçok işlerde ictihadları farklı olmuş fakat, hiçbiri
diğerinin ictihâdına yanlış dememiş, bunu hâtırlarına bile
getirmemişlerdir. Meselâ, Ebû Bekr-i Sıddîk halîfe iken, müslüman
olmasını teşvîk için, bir gayri müslimi, bir sahâbînin yanına katarak,
beyt-ül-mâlın muhâfaza memuru olan Hz. Ömere gönderdi. Buna zekât
hissesini versin! diye emreyledi.
Hz.Ömer ise, bu parayı vermedi. “Müellefe-i kulûb” ismi verilen bu
gibi kimselere zekât verilmesi, âyet-i kerimede emredilmiş iken, neye
vermedin? diye sorunca, Hz. Ömer “kâfirlerin kalblerini yumuşatmak
emri, Allahü teâlânın vaat ettiği zafer ve gâlibiyet başlamadan evvel,
kâfirlerin azgın olduğu zamanda idi. Şimdi ise, müslümanlar
kuvvetlenmiş, kâfirler mağlup ve âciz olmuştur. Şimdi kâfirlerin
kalblerini mal ile kazanmaya lüzûm kalmamıştır” buyurdu. Sonra,
“Müellefe-i kulûb” denilen kâfirlere zekât verilmesi emrini nesh eden,
yâni yürürlükten kaldıran Mu'âz hadisini okudu. (Bu hadis-i şerifte,
zekatı zenginden alıp, müslüman fakirlere vermesini emir buyuruyordu.)
Hz. Ömerin bu ictihâdının, Hz.Ebu Bekir’in re'y ve ictihâdına
uymaması, onun bu emrini red etmek değildir. Beyt-ül-mâlin yâni,
müslümanlara âid para ve eşyanın muhâfazasına ve idaresine memur olduğu
için, ictihâdını söylemişti.
Ebû Bekr de bu ictihâdından dolayı ona bir şey dememişti. Hattâ,
ictihâdını değiştirerek, Eshâb-ı kirâmın hepsi, Hz. Ömer gibi ictihâd
eylediler.
Şâh Veliyyullah-ı Dehlevî hazretleri meşhûr “İzâle-tül-hafâ” kitâbında buyuruyor ki:
“Kur’ân-ı kerîmde bildirilmiş olan ahkâmın çoğu, mücmeldir,
kapalıdır. Selef-i sâlihînin tefsîrleri olmadan çözülemez,
anlaşılamazlar. Bir kişinin bildirmiş olduğu hadîs-i şerîflerin çoğu,
Selef-i sâlihînden çok kimse bildirmedikçe ve müctehidler bunlardan
ahkâm çıkarmadıkça, sened olamazlar. O büyüklerin çalışmaları
olmasaydı, birbirlerine uymuyor sanılan hadîs-i şerîfler bir araya
getirilemezlerdi.
Bütün bu bilgilerde, Selef-i sâlihîne kaynak olan, ışık tutan,
Eshâb-ı kirâmdır. Selef-i sâlihînin yapışdıkları direk, Hulefâ-i
râşidînin etekleridir. Bu aslı, bu direği kırmağa çalışan kimse, bütün
din bilgilerini yıkmış olur”.
Mehmet Oruç
