Dinimizin emir ve yasaklarınınhepsi Kur’ân-ı kerîmden çıkmaktadır.
Kur’ân-ı kerîm, bütün Peygamberlere gönderilmiş olan, bütün
kitâblardaki ahkâmı ve dahâ fazlasını kendisinde toplamakdadır.
Kur’an-ı kerimdeki ahkam üç kısımdır: Birinci kısım, ilim ve akıl
sahiblerinin anlıyabileceği açık hükümler. Kur’ân-ı kerîmdeki ikinci
kısım ahkâm açıkca anlaşılmaz. İctihâd yolu ile meydâna çıkarılabilir.
İctihadda, Eshâb-ı kirâmdan biri, Peygamberimize uymayabilirdi.
Fakat bu ahkâm, Peygamberimiz zamânında hatâlı ve şübheli olamazdı.
Çünkü, Cebrâîl “aleyhisselâm” gelerek, yanlış olan ictihâdlar, Allahü
teâlâ tarafından hemen düzeltilir, hak ile bâtıl birbirinden hemen
ayrılırdı. Peygamberimizin “sallallahü aleyhi ve sellem” âhırete
teşrîfinden sonra meydâna çıkarılan ahkâm ise, böyle olmayıp, doğru ile
yanlış ictihâdlar karışık kaldı.
Bundan dolayıdır ki, vahy zamanında ictihâd olunan ahkâmı, hem
yapmak, hem de inanmak lâzımdır. Peygamberimizden sonra ictihâd olunan
ahkâmı da yapmak lâzım ise de, icmâ’ hâsıl olmıyan ictihâdlarda şübhe
etmek, îmânı gidermez.
Kur’ân-ı kerîmde bulunan ahkâmdan üçüncü kısmı, o kadar derin ve
gizlidir ki, bunları anlayıp çıkarmağa insan gücü yetişemiyor. Bunlar,
Allahü teâlâ tarafından bildirilmedikçe, anlaşılamaz. Bu da ancak
Peygamberimize gösterilmiş, bildirilmişdir. Başkasına bildirilmez.
Bu ahkâm da, Kur’ân-ı kerîmden çıkarılıyor ise de, Peygamber
tarafından açıklanmış olduklarından, bunlara (Sünnet) denir. Birinci ve
üçüncü kısm ahkâmda kimse, Peygamberden “sallallahü aleyhi ve sellem”
ayrılamaz. Bütün Müslümanların, bunlara inanması ve tâbi’ olması
lâzımdır.
Ahkâm-ı ictihâdiyyede ise, her müctehidin kendi çıkardığı hükme
tâbi’ olması lâzımdır. Peygamberimiz uzak memleketlere gönderdiği
Eshâb-ı kirâma, karşılaşacakları mes’elelerde, Kur’ân-ı kerîmin hükmü
ile hareket etmelerini, Kur’ân-ı kerîmde bulamazlar ise, hadîs-i
şerîflerde aramalarını, burada da bulamazlar ise, kendi re’y ve
ictihâdları ile amel etmelerini emir buyururdu.
Kendilerinden dahâ âlim, daha yüksek olsalar bile, başkalarının
fikir ve ictihâdlarına tâbi’ olmakdan men’ ederdi. Hiçbir müctehid ve
Eshâb-ı kirâmdan hiçbirisi başkalarının ictihâdlarına bozuk demedi.
Kendilerine uymıyanlara, fâsık ve sapık gibi kötü şeyler söylemedi.
Mehmet Oruç
