Din imâmlarımız, doğrudan Kur’ân-ı kerîmden manâ çıkarmağa
kalkışmadılar. Kendilerini bundan âciz gördüler. Resûlullahın
“sallallahü aleyhi ve sellem” Kur’ân-ı kerîme nasıl ma’nâ verdiğini
Eshâb-ı kirâmdan sorup araştırdılar. Eshab-ı kirâmın anladıklarını da,
kendi anlayışlarına tercîh etdiler. İmâm-ı a’zam Ebû Hanîfe herhangi
bir Sahâbînin sözünü kendi anladığına tercîh ederdi.
Resûlullahdan ve Sahâbeden bir haber bulamayınca, ictihâd etmek
zorunda kalırdı. Her asrıda gelen islâm âlimleri, dahâ önce gelenlerin,
büyüklükleri, üstünlükleri, vera’ ve takvâları karşısında titrerler.
Onların sözlerine sened, delîl olarak sarılırlardı.
Bu din, edeb dînidir. Tevâzu’ dînidir. Câhil olan, cesûr olur.
Kendini âlim sanır. Hâlbuki, âlim olan tevâdu’ gösterir. Tevâzu
göstereni Allahü teâlâ yükseltir. Resûlullahın Cehenneme gideceklerini
haber verdiği yetmişiki bid’at fırkasının reîsleri de derin âlim
idiler.
Fakat onlar, ilmlerine güvenerek, Kitâbdan, Sünnetden ma’nâ
çıkarmağa kalkıştılar. Böylece, Eshâb-ı kirâma tâbi’ olmak şerefine
kavuşamadılar. Onların doğru yollarından saptılar. Yüzbinlerle
Müslümanın da Cehenneme gitmelerine sebeb oldular.
Dört mezhebin âlimleri, derin ilmlerini Kur’ân-ı kerîmden ahkâm
çıkarmakta kullanmadılar. Buna cesâret edemediler. Resûlullahın ve
Eshâb-ı kirâmın bildirdiklerini anlamakta kullandılar.
Allahü teâlâ, insanlara Kur’ân-ı kerîmden hüküm çıkarınız diye
emretmiyor. Resûlümün ve Eshâbının çıkardığı hükmlere uyunuz, bunları
kabûl ediniz diyor. Bid’at sâhiblerinin, ya’nî mezhebsizlerin, bu
inceliği anlıyamamaları, kendilerini felâkete sürüklemişdir.
Bir âyet-i kerîmede meâlen, “Resûlüme itâ’at ediniz!, Resûlüme
tâbi’ olunuz!” buyuruldu. Bu âyet-i kerîme ve Resûlullahın “Eshâbımın
yoluna sarılınız!” emri, bu sözümüzün vesîkasıdır.
Mezheb imâmlarına uymak, Allahı ve Resûlü bırakıp, kula kul olmak
değildir, böyle olsaydı, Eshâb-ı kirâma uymak da böyle olurdu. Böyle
olmadığı için, Resûlullah , bunu emir etmiştir.
Resûlullah sallallahü aleyhi ve sellem, insanların kısaca îmân
etmelerini ve gördükleri gibi ibâdet yapmalarını emir ederdi. Bunların
delîllerini bilmeği hiç teklîf etmezdi. Bunu imâm-ı Gazâlî “Kimyâ-ı
se’âdet” kitâbında uzun bildiriyor.
Cenâb-ı Hak, kâfirlerin analarını, babalarını taklîd etmelerini
yasaklıyor, küfrü bırakıp îmân etmelerini emir ediyor. Müslümanlara ise
Peygamberini ve onun varisi olan Ehli sünnet âlimlerini taklîd
etmelerini emir ediyor.
Mehmet Oruç
